Waini
Na waini e dua na ituvaki ni veika e tiko kina e dua na iwiliwili vakadeitaki ia e sega ni dua na kena ibulibuli tudei. Na waini e veisautaka na ibulibuli ni kena koniteina qai voleka ni sega ni vakamalumalumutaki rawa, e maroroya tiko ga na kena levu ena gauna mada ga e vakasaurarataki kina. Na kena kaukaua e dua na wai e dau volekata na kena kaukauwa, qai cecere sara mai na kasi. Na waini e dua na mataqali ka vakawaicalataki ena yasa ni veika kaukauwa, kei na dua na mataqali waicala ena yasa ni kasi.
Na wai e vakarautaki mai na atomi se na molikuli e tauri vata mai na veiwekani ni ivau veimolikula ni veimama kaukauwa. Na kaukauwa oqo e vakatara na veitikitiki me ra toso wavolita e dua tale ni ra se veivolekati tikoga. Ena kena veibasai, na kaukauwa e tiko kina na veitikina e vauci vakaukauwa ena kaukaua kaukauwa ni veimolikula, vakaiyalayala na nodra toso ki na sautanini lalai ena itutu tudei. Ena yasana kadua, na kasi e tiko kina na veitikitiki era tu vakabalavu, era toso galala qai malumalumu ga na ivau veimolikula.
Ni katakata tubu, era na luluqa vakalevu na molecule ena dua na wai, e vakavuna me tubu na yawa ni kedrau maliwa. Ena buebue ni tikina, na kaukauwa ni cohesive ena maliwa ni molikuli sa sega ni rauta me maroroi ira vata, kei na veisau ni wai ki na dua na ituvaki ni kasi. Kena veibasai, ni sa lutu sobu na katakata, sa lailai sobu yawa ni maliwa ena kedra molikuli. Ena cevata ni tikina, na molikuli e dau tuvanaki ki na dua na ituvatuva vakarautaki ena dua na iwalewale e vakatokai na vakakirisitalataki, kei veisau ni wai ki na dua na ituvaki kaukauwa.
Ena kemikali elemeniti, E rua ga na elemeniti e wai ena ituvaki tudei me baleta na ivakarau ni katakata kei veivakasaurarataki: mekuri kei bromini. E va tale na elemeniti e tiko kina na vanua ni vakawaicalataka vakalailai e cake mai na katakata rumu: fransiumi, sisiumi, kaliumi kei rupidiumi.[1]
Vakatoka savasava ka sa wai drodro ena ruku ni ituvaki dodonu e oka kina na wai, etanol kei vuqa tale na veivakabulabulataki ni veika bula. Na wai drodro e bibi sara ena kemisitiri kei kilanibula, e gadrevi tale ga ena veimataqali bula kece e kilai.[2][3] Na waini ni sega ni matagaga veivakabulabulataki ena iwasewase oqo e oka kina na veivakabulabulataki sega ni vakawaicalataki kei vuqa na acid.
Veitikina
[veisau | edit source]- ↑ Gray, Theodore; Mann, Nick (2012). The elements: a visual exploration of every known atom in the universe (1st paperback ed.). New York: Black Dog & Leventhal. p. 127. ISBN 978-1-57912-814-2.
- ↑ Mottl, Michael J.; Glazer, Brian T.; Kaiser, Ralf I.; Meech, Karen J. (December 2007). "Water and astrobiology" (PDF). Geochemistry. 67 (4): 253–282. Bibcode:2007ChEG...67..253M. doi:10.1016/j.chemer.2007.09.002. ISSN 0009-2819.
- ↑ Chyba, Christopher F.; Hand, Kevin P. (1 September 2005). "Astrobiology: The Study of the Living Universe". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 43 (1): 31–74. Bibcode:2005ARA&A..43...31C. doi:10.1146/annurev.astro.43.051804.102202. eISSN 1545-4282. ISSN 0066-4146.